Ranking najtrudniejszych języków świata – które są najtrudniejsze do nauki?

Mandaryński chiński, arabski i japoński – te trzy języki regularnie zajmują podium w rankingach najtrudniejszych do opanowania przez Europejczyków. Ale co tak naprawdę decyduje o tym, że jeden język wymaga 2200 godzin intensywnej nauki, a inny zaledwie 600? Odpowiedź leży w kombinacji pisma, gramatyki, fonetyki i odległości kulturowej od języka ojczystego. Poniżej zestawienie języków, które stawiają uczącym się największe przeszkody – z wyjaśnieniem, dlaczego każdy z nich jest tak wymagający.

Skąd wiadomo, który język jest najtrudniejszy?

Nie istnieje jedna, uniwersalna klasyfikacja trudności języków. Jednak wiele instytucji edukacyjnych, takich jak amerykański Foreign Service Institute, regularnie publikuje rankingi oparte na czasie potrzebnym do osiągnięcia biegłości. Jednym z najczęściej cytowanych źródeł jest badanie przeprowadzone przez Foreign Service Institute (FSI) w Stanach Zjednoczonych. Badanie ograniczono do osób posługujących się językiem angielskim jako ojczystym.

Języki takie jak hiszpański, francuski czy włoski są klasyfikowane jako stosunkowo łatwe do nauki i mogą wymagać około 600–750 godzin nauki, podczas gdy języki takie jak arabski, chiński czy japoński mogą wymagać nawet 2200 godzin nauki. To ogromna różnica – mówimy o przepaści wynoszącej ponad trzy razy więcej czasu.

Poziom trudności nauki konkretnego języka zależy najbardziej od osoby chcącej się go nauczyć, jej indywidualnych zdolności do przyswajania języków, ale też doświadczenia w nauce innych języków obcych oraz podobieństwa danego języka do języka ojczystego. Dlatego rankingi warto traktować jako punkt odniesienia, a nie wyrok.

Według FSI najtrudniejsze języki świata – arabski, mandaryński, koreański i japoński – wymagają średnio 88 tygodni (ok. 2200 godzin) intensywnej nauki do osiągnięcia poziomu zawodowej biegłości.

Mandaryński chiński – niekwestionowany lider rankingu

Dla Polaków najtrudniejszym językiem do nauki jest prawdopodobnie mandaryński chiński, ze względu na odmienną strukturę, tonalność i pismo. Trudno się z tym nie zgodzić – to język, który wymaga niemal całkowitego przebudowania sposobu myślenia o komunikacji.

Uznaje się go za makrojęzyk, w obrębie którego istnieje kilkanaście standardów, w tym najliczniej używany przez prawie 900 mln osób – mandaryński. Alfabet jest zapisywany za pomocą kilkudziesięciu tysięcy znaków, z których w życiu codziennym używanych jest „jedynie” od 5 do 6 tysięcy. Przyglądając się mandaryńskiemu standardowi, dowiemy się, że stosuje się tutaj cztery tony dla wyrażenia konkretnego znaczenia.

Za najtrudniejszy do nauki uchodzi język mandaryński, ponieważ jest on tonalny. Co to oznacza? Otóż znaczenie pojedynczego słowa zmienia się w zależności od intonacji, z jaką jest wypowiadane. Dla Polaka, przyzwyczajonego do tego, że intonacja wyraża emocje, a nie zmienia znaczenia słów, to koncepcja zupełnie nowa.

Aby osiągnąć podstawowy poziom znajomości mandaryńskiego, potrzeba około 2–3 lat intensywnej nauki. Oznacza to przynajmniej kilkaset godzin poświęconych na zapamiętywanie znaków, gramatyki i słownictwa. Niełatwo się go nauczyć, ponieważ jego leksykę wypełniają liczne idiomy i aforyzmy.

Japoński – trzy alfabety i kodeks grzeczności

Uznaje się, że język japoński jest największym na świecie językiem izolowanym. Lingwiści z trudem dopatrują się jego podobieństwa do jakiegokolwiek innego języka. To sprawia, że uczący się nie może liczyć na żadne „podpórki” w postaci znajomych słów czy podobnych struktur.

System pisma – trzy alfabety naraz

Język japoński korzysta z aż 3 niezależnych systemów znaków – hiragana, katakana i kanji. Niestety, nie wystarczy opanować tylko jednego z nich, aby dać sobie radę w większości życiowych sytuacji. Kanji to znaki chińskiego pochodzenia, które mają różne znaczenia i wymowy w zależności od kontekstu.

Język japoński ma stosunkowo prostą fonologię, która nie odbiega znacząco od tej w językach Zachodu – oznacza to, że przeciętny Europejczyk bez większego problemu wymówi słowa japońskie. W przeciwieństwie do języka mandaryńskiego i koreańskiego język japoński nie posiada też tonów oraz skomplikowanego szyku zdania. Ale to jedyne udogodnienie.

Honoryfikaty – grzeczność jako odrębna gramatyka

Chociaż formy grzecznościowe nie są Polakom obce, to Japończycy wynieśli je na zupełnie inny poziom. Rozbudowany system formuł grzecznościowych obejmuje nie tylko stosowanie specjalnych zwrotów, ale nawet uprzejmych form czasowników i rzeczowników (np. stosowanie formy zakończonej na -reru/-rareru czy dodawanie do czasowników przedrostka o lub go).

Japoński jest często uważany za trudny ze względu na zupełnie inną strukturę gramatyczną oraz pismo (kanji, hiragana, katakana). Do tego dochodzi bogactwo form grzecznościowych i wyróżników kulturowych, które są dla Polaków zupełnie obce.

Arabski – pismo, dialekty i fonetyka gardłowa

Arabski jest oficjalnym językiem w 22 krajach i to jeden z najstarszych języków świata. Jego historia sięga co najmniej VI wieku, a korzenie wywodzą się z Półwyspu Arabskiego. Używany przez ponad 300 milionów ludzi wyróżnia się zarówno bogatą kulturą literacką, jak i skomplikowaną strukturą gramatyczną.

Pierwszą trudnością, z jaką Polacy zderzają się podczas nauki arabskiego, jest oczywiście alfabet, który w niczym nie przypomina alfabetu łacińskiego. Alfabet arabski zawiera 28 liter. Są to wyłącznie spółgłoski, gdyż samogłoski opisuje się za pomocą znaków diakrytycznych. Nie ma też podziału na litery duże i małe oraz na drukowane i pisane, a niektóre z liter się ze sobą nie łączą. Co istotne, w arabskim pisze się od prawej do lewej, co dla mózgu Polaka może być niezłym wysiłkiem, zwłaszcza w pierwszych tygodniach nauki.

Przeraża nas wymowa charakterystycznych dla arabskiego dźwięków gardłowych i emfatycznych, niewystępujących ani w języku polskim, ani w językach obcych, którymi najczęściej posługują się Polacy.

Chcąc uczyć się arabskiego, trzeba też mieć świadomość istnienia dyglosji, czyli oddzielnego języka oficjalnego i wielu dialektów używanych na co dzień przez rodzimych użytkowników tego języka. Standardowy arabski występuje obecnie najczęściej, ale na różnych terenach poszczególnych państw dominują wzajemnie niezrozumiałe dialekty regionalne. Innymi słowy: można opanować arabski literacki i wciąż nie rozumieć rozmowy na ulicy w Maroku czy Egipcie.

Koreański – logiczny alfabet, chaotyczna gramatyka

Koreański alfabet Hangul jest dość prosty do opanowania, ale wyzwanie stanowi gramatyka. Zawiłe formy grzecznościowe oraz szyk zdania SOV (w języku polskim funkcjonuje SVO) sprawiają obcokrajowcom mnóstwo trudności. SOV to szyk zdania, który ma następującą kolejność: podmiot – dopełnienie – orzeczenie. Przykład zdania w języku koreańskim brzmi: Mężczyzna bramę otwiera.

Koreański jest trudny do nauczenia, ponieważ nie ma związku z żadnym innym językiem, co czyni go wyjątkowym zarówno pod względem alfabetu, jak i szyku słów. Koreański, ze swoją niezwykle skomplikowaną gramatyką i odmienną budową zdań, to wyzwanie na co najmniej rok intensywnej nauki.

Koreański ma ok. 80 milionów użytkowników na świecie, przy czym Korea Południowa jest krajem, w którym dominuje. Jego nauka wymaga przestawienia nie tylko słownictwa, ale całego schematu budowania zdań.

Węgierski i fiński – europejskie niespodzianki

Wiele osób zakłada, że europejskie języki są z definicji łatwiejsze. Węgierski i fiński brutalnie weryfikują to przekonanie.

Z językiem węgierskim wiąże się ciekawa historia, która wyjaśnia, dlaczego jest tak trudny i niezrozumiały, szczególnie z perspektywy Polaków. Należy do grupy języków ugrofińskich (a nie indoeuropejskich jak polski). Języki te rozwijały się w izolacji, a więc podobieństwo między nimi jest niewielkie.

Węgierski jest językiem aglutynacyjnym, co oznacza, że do końcówek rzeczowników przyłącza się przyimki, a samogłoska przyimka jest uzależniona od samogłoski w rzeczowniku. Wiele przypadków gramatycznych i specyficzne brzmienie tego języka to dodatkowe utrudnienia. Węgierski to aż 35 przypadków i dlatego też ranking najtrudniejszych języków świata zawiera między innymi ten język.

Fiński nie zalicza się do języków skandynawskich. Nie przypomina szwedzkiego, norweskiego, duńskiego czy islandzkiego. Jedynym językiem, z którym łączą go pewne podobieństwa, jest język estoński. W fińskiej gramatyce zaskakuje brak czasu przyszłego, ale za to trzy czasy przeszłe. Nie ma też rodzaju męskiego, żeńskiego i nijakiego. W języku fińskim istnieje ponad 15 przypadków.

Islandzki – język zamrożony w czasie

To, co jest dla islandzkiego unikalne, to zachowanie wielu cech staronordyckiego. Ze względu na geograficzną izolację i niemieszanie się z innymi językami, islandzki pozostał niemal niezmieniony przez setki lat.

Za bardzo trudny uznaje się także język islandzki, przede wszystkim ze względu na wiele historycznych pozostałości, które przetrwały we współczesnym języku, długość słów, a także stosowaną w wymowie izolację. Język islandzki – mimo że używa go zaledwie około 320 tys. osób, głównie zamieszkujących Islandię – często zalicza się do najtrudniejszych języków do nauki.

Wietnamski i gruziński – języki z dalszego planu

Język wietnamski to niezwykła gramatyka, trudna wymowa i sześć różnych tonów. To o dwa tony więcej niż w mandaryńskim, co czyni go jeszcze bardziej wymagającym pod względem fonetycznym. Szacunkowy czas, jaki trzeba poświęcić na uzyskanie biegłości w mówieniu i czytaniu wynosi około 1100 godzin lekcyjnych.

Pismo gruzińskie stanowi jedną z największych przeszkód w nauce tego języka o dość skomplikowanej fonetyce. Gruziński dysponuje własnym, unikalnym alfabetem, który nie ma żadnego związku z pismem łacińskim, cyrylicą ani arabskim – trzeba go opanować od zera.

Polski – najtrudniejszy język świata dla obcokrajowców?

Język polski regularnie trafia do światowych rankingów najtrudniejszych języków świata dla obcokrajowców, często zajmując miejsce w pierwszej piątce – głównie z powodu skomplikowanej gramatyki i trudnej wymowy. W wielu zestawieniach nasz język ojczysty wyprzedza nawet chiński.

Obcokrajowcy uczący się polskiego zgodnie zwracają uwagę na przeszkody stojące na drodze do jego opanowania, takie jak: szeleszcząca wymowa problematyczna w użyciu, siedem przypadków deklinacji, skomplikowana odmiana czasowników i odmiana liczebników, trzy rodzaje gramatyczne, końcówki żywotne i nieżywotne, liczność zaimków i cała masa wyjątków od reguł.

Polska fleksja, składnia, trzy rodzaje rzeczowników, rozbudowana deklinacja, koniugacja, różne końcówki dla rzeczowników żywotnych i nieżywotnych to dla obcokrajowców koszmar. To nieco zaskakujące, że języki słowiańskie jawią się Amerykanom i Anglikom za najgorsze do nauki.

Dla rodzimego użytkownika polskiego dobra wiadomość jest taka: skoro opanowałeś polski jako pierwszy język, masz za sobą jeden z najtrudniejszych systemów gramatycznych na świecie. Nauka kolejnych języków fleksyjnych będzie relatywnie łatwiejsza.

Co decyduje o trudności języka – podsumowanie kryteriów

Kryteria oceny trudności języka obejmują kwestie pisma, poziom skomplikowania gramatyki oraz trudności z wymową. Warto je rozumieć, zanim wybierze się kolejny język do nauki.

• System pisma – trudność wynika przede wszystkim z pisma oraz tonalności, która wpływa na znaczenie wyrazów. Dla osób przyzwyczajonych do alfabetu łacińskiego sam zapis bywa dużą przeszkodą już na początku nauki.
• Gramatyka – jeśli dany język charakteryzuje się kompletnie odmienną gramatyką, np. aglutynacyjnością (polski jest językiem fleksyjnym) lub zapisywany jest niełacińskim alfabetem, to jego nauka przysporzy wiele kłopotów.
• Izolacja językowa – problematyczne jest też, gdy zaczynamy przygodę z językiem izolowanym, czyli takim, który jest niespokrewniony z żadnym innym, jego leksyka jest niezanieczyszczona chociażby anglicyzmami, a struktura, szyk czy styl zupełnie unikalne.
• Dialekty – szczególnie w arabskim, gdzie oficjalny Modern Standard Arabic (MSA) i dialekty regionalne potrafią być wzajemnie niezrozumiałe.
• Dostępność materiałów – dostępność materiałów do nauki to aspekt, którego nie należy pomijać. Języki, które są popularne na świecie, takie jak angielski czy hiszpański, oferują dużo większy wybór książek, filmów i seriali w oryginale.

Poziom trudności zależy między innymi od tego, jaki jest rodzimy język osoby uczącej się. Ktoś, kto zna języki fleksyjne, szybciej zrozumie odmianę, a ktoś osłuchany z tonalnością łatwiej odnajdzie się w chińskim. Właśnie dlatego rankingi najtrudniejszych języków świata warto traktować raczej jako ciekawostkę niż ostateczny werdykt.